ارکان عقد رهن | آثار عقد رهن
عقد رهن یکی از مهمترین عقود تبعی در حقوق مدنی است، برای همین هم شرایطش کمی ظریفتر از بعضی عقدهای دیگر است. مرحلهبهمرحله و با توضیح کامل برات بازش میکنم:
برای تهیه کارگاه آموزشی عقد رهن کلیک کنید
۱. ماهیت تبعی عقد رهن
رهن عقدی تبعی است؛ یعنی وجود آن وابسته به یک تعهد یا دین اصلی است.
پس:
- اگر دینی وجود نداشته باشد، عقد رهن باطل است.
- اگر دین از بین برود (مثلاً بدهکار بدهی را پرداخت کند)، عقد رهن نیز خودبهخود منحل میشود.
📌 نکته مهم:
لازم نیست دین حتماً حال باشد؛
وجود سبب دین (مثل قراردادی که در آینده ایجاد تعهد میکند) نیز کافی است.
۲. وجود دین یا طلب
طبق ماده ۷۷۱ قانون مدنی:
«رهن عقدی است که به موجب آن مدیون مالی را برای وثیقه به داین میدهد.»
بنابراین:
- دین میتواند پولی یا غیرپولی باشد.
- میزان دین باید معلوم یا قابل تعیین باشد.
- دین ممکن است:
- حال
- موجل (مدتدار)
- یا مشروط باشد
۳. راهن (بدهکار)
راهن کسی است که مال خود را به رهن میگذارد. شرایط راهن:
- اهلیت قانونی داشته باشد (عاقل، بالغ، رشید)
- مالک مال مرهونه باشد یا از طرف مالک اجازه داشته باشد
📌 نکته:
حتی شخص ثالث هم میتواند مال خود را برای بدهی دیگری به رهن بگذارد، به شرط رضایت و اهلیت.
۴. مرتهن (طلبکار)
مرتهن کسی است که مال به نفع او به رهن گذاشته میشود. شرایط مرتهن:
- اهلیت معامله داشته باشد
- طلبکار واقعی باشد
📌 نکته:
مرتهن مالک مال مرهونه نمیشود؛ فقط حق عینی تبعی نسبت به آن پیدا میکند.
۵. مال مرهونه (رهینه)
مالی که به رهن گذاشته میشود باید شرایط زیر را داشته باشد:
الف) مالیت و قابلیت نقل و انتقال
- باید مالیت داشته باشد
- قابل معامله و نقل و انتقال قانونی باشد
ب) عین معین بودن
- مال مرهونه باید عین معین باشد
پس:
- رهن دین یا منفعت باطل است
- مثلاً «طلب» یا «حق سکونت» قابل رهن نیست
ج) قابل قبض بودن
- مال باید امکان تحویل فیزیکی یا حقوقی داشته باشد
۶. قبض مال مرهونه
یکی از شرایط اساسی صحت عقد رهن است.
طبق قانون:
- عقد رهن بدون قبض کامل نمیشود
- قبض باید:
- با اذن راهن باشد
- توسط مرتهن یا شخص ثالث انجام شود
📌 نکته مهم امتحانی:
- قبض شرط کمال عقد است نه شرط انعقاد
- با بقای مال در دست مرتهن، رهن باقی میماند
۷. آثار عقد رهن
- مرتهن حق استیفای طلب از محل مال مرهونه را دارد
- راهن حق تصرفاتی که منافی حق مرتهن باشد را ندارد
- در صورت عدم پرداخت دین، مال مرهونه از طریق قانونی فروخته شده و طلب مرتهن پرداخت میشود.
