انواع عقد کفالت چیست؟
عقد کفالت چیست؟
عقد کفالت یکی از عقود معین در قانون مدنی ایران است که به موجب آن، شخصی به نام کفیل تعهد میکند شخص دیگری (مکفول) را هر زمان که طلبکار یا ذینفع (مکفولله) بخواهد، نزد او حاضر کند.
نکته مهم:
در کفالت، تعهد مالی مستقیم وجود ندارد؛ یعنی کفیل بدهی مکفول را نمیپردازد، بلکه فقط موظف به حاضر کردن شخص است.
طبق ماده ۷۳۴ قانون مدنی:
«کفالت عقدی است که به موجب آن، احد طرفین در مقابل طرف دیگر احضار شخص ثالثی را تعهد میکند.»
ارکان اصلی عقد کفالت
هر عقد کفالت دارای سه رکن اساسی است:
کفیل: شخصی که تعهد احضار مکفول را بر عهده میگیرد
1- مکفول: شخصی که باید در زمان مقرر حاضر شود
2- مکفولله: شخصی که حق مطالبه حضور مکفول را دارد (مثلاً شاکی یا دادگاه)
3- بدون وجود هر سه رکن، عقد کفالت صحیح نیست.
بررسی دقیقتر انواع کفالت
۱. کفالت مطلق (نامحدود زمانی)
در این نوع کفالت:
- زمان مشخصی برای احضار مکفول تعیین نشده است
- مکفولله هر زمان بخواهد میتواند تقاضای حضور مکفول را مطرح کند
- کفیل موظف است فوراً مکفول را حاضر نماید
مثال:
اگر فردی برای متهمی کفالت کند و زمان خاصی در قرارداد ذکر نشود، دادگاه هر وقت بخواهد میتواند مکفول را احضار کند.
نکته حقوقی مهم:
طبق قانون، کفیل فقط یکبار مکلف به احضار است. اگر مکفول پس از حضور دوباره فرار کند، مسئولیت جدیدی برای کفیل ایجاد نمیشود (مگر خلاف آن شرط شده باشد).
۲. کفالت مؤجل (موقت)
در کفالت مؤجل:
- یک بازه زمانی مشخص میشود
- کفیل باید در پایان این بازه، مکفول را حاضر کند
- قبل از سررسید، مکفولله حق مطالبه ندارد
مثال:
کفیل تعهد میکند مکفول را «پس از سه ماه» حاضر کند. مکفولله نمیتواند پیش از پایان سه ماه مطالبهای داشته باشد.
📚 تفاوت مهم با کفالت مطلق:
در کفالت مطلق، مطالبه فوری است
در کفالت مؤجل، مطالبه فقط پس از فرارسیدن موعد ممکن است
۳. کفالت مدتدار یا مقید
در این نوع:
- تاریخ دقیق (مثلاً ۲۰ مهر ۱۴۰۵) مشخص میشود
- کفیل موظف است دقیقاً در همان روز مکفول را حاضر کند
- عدم حضور در آن تاریخ، تخلف از تعهد محسوب میشود
مثال:
کفیل تعهد میکند مکفول را در تاریخ جلسه دادگاه حاضر کند. اگر مکفول حاضر نشود، کفیل مسئول خواهد بود.
تفاوت کفالت با ضمانت (نکته بسیار مهم)
| کفالت | ضمانت |
| تعهد به احضار شخص | تعهد به پرداخت بدهی |
| تعهد غیرمالی | تعهد مالی |
| موضوع آن «شخص» است | موضوع آن «دین» است |
| با فوت مکفول از بین میرود | با فوت بدهکار باقی میماند |
بسیاری از افراد این دو را اشتباه میگیرند، در حالی که آثار حقوقی کاملاً متفاوتی دارند.
بررسی کامل موارد پایان عقد کفالت
عقد کفالت در شرایط زیر منحل یا منقضی میشود:
۱. اجرای تعهد کفیل
وقتی کفیل مکفول را طبق قرارداد حاضر کند، تعهد پایان مییابد.
۲. پایان مدت در کفالت مدتدار
با اتمام زمان مقرر، عقد خودبهخود منقضی میشود.
۳. زوال تعهد مکفول
اگر دِین یا موضوع تعهد مکفول از بین برود (مثلاً پرونده مختومه شود)، کفالت نیز پایان مییابد.
۴. حضور خودِ مکفول
اگر مکفول شخصاً در موعد مقرر حاضر شود، دیگر نیازی به اقدام کفیل نیست.
۵. فوت مکفول
چون موضوع تعهد «شخص» بوده، با فوت او تعهد غیرممکن میشود.
۶. فوت کفیل
با فوت کفیل، عقد کفالت منحل میشود و این تعهد به ورثه منتقل نمیگردد.
جهت مشاوره و ثبت نام اطلاعات خود را وارد کنید:
