اوصاف عقد ضمان | اقسام ضمان

اوصاف عقد ضمان | اقسام ضمان

اوصاف عقد ضمان

عقد ضمان دارای ویژگی‌هایی است که آن را از سایر عقود متمایز می‌سازد. مهم‌ترین اوصاف این عقد عبارت‌اند از:

برای تهیه کارگاه آمورشی عقد ضمان کلیک کنید

الف) لازم بودن عقد ضمان

به موجب ماده ۷۰۱ قانون مدنی، عقد ضمان عقدی لازم است؛ یعنی هیچ‌یک از طرفین (ضامن یا مضمون‌له) حق فسخ یک‌جانبه آن را ندارند، مگر در موارد استثنایی پیش‌بینی‌شده در قانون.

ب) عهدی بودن عقد ضمان

در عقد ضمان، ضامن پرداخت دین مدیون (مضمون‌عنه) را بر عهده می‌گیرد. این عقد میان ضامن و طلبکار (مضمون‌له) منعقد می‌شود و رضایت مدیون شرط صحت آن نیست.

مطابق ماده ۶۸۵ قانون مدنی:

«رضایت مدیون اصلی شرط صحت عقد ضمان نیست.»

بنابراین، ضمان عقدی عهدی است که به صرف توافق ضامن و طلبکار محقق می‌شود.

ج) رضایی بودن عقد ضمان

عقد ضمان نیازمند تشریفات خاصی نیست و با صرف توافق ضامن و طلبکار منعقد می‌شود. بنابراین عقدی رضایی است و انتقال دین از ذمه مدیون به ذمه ضامن با تراضی طرفین تحقق می‌یابد.

د) معوض بودن عقد ضمان

اگرچه ضامن غالباً در برابر تعهد خود عوضی دریافت نمی‌کند، اما از نظر حقوقی ضمان را معوض می‌دانند؛ زیرا نتیجه آن به سود مدیون است و او از دین بری می‌شود.

ه) تبعی بودن ضمان

تعهد ضامن وابسته به وجود دین اصلی است. بنابراین اگر دین مدیون موجود یا مشروع نباشد، ضمان نیز باطل خواهد بود. در نتیجه ضمان عقدی تبعی است.

و) هدف حمایتی عقد ضمان

عقد ضمان غالباً به منظور کمک به مدیون و تسهیل امور او منعقد می‌شود.

مطابق ماده ۶۹۴ قانون مدنی:

«علم ضامن به مقدار و اوصاف و شرایط دینی که ضمانت آن را می‌کند شرط نیست.»

بنابراین، علم تفصیلی ضامن به تمام جزئیات دین لازم نیست و آگاهی اجمالی کافی است.

اقسام ضمان

با انعقاد عقد ضمان، وضعیت و میزان مسئولیت ضامن، مضمون‌عنه و مضمون‌له تغییر می‌کند. ضمان به طور کلی به دو نوع تقسیم می‌شود:

الف) ضمان نقلی

در ضمان نقلی، دین از ذمه مدیون (مضمون‌عنه) به ذمه ضامن منتقل می‌شود.

در نتیجه:

• ذمه مدیون بری می‌شود؛
• ذمه ضامن در برابر طلبکار مشغول می‌گردد؛
• انتقال دین به طور کامل تحقق می‌یابد.

مثال:

اگر علی ضامن بدهی حسن در برابر رضا شود، پس از انعقاد ضمان، حسن دیگر بدهکار رضا نیست و رضا فقط می‌تواند به علی مراجعه کند.

ب) ضمان ضمی

در ضمان ضمی، برخلاف ضمان نقلی، ذمه مدیون بری نمی‌شود و انتقال دینی صورت نمی‌گیرد. بلکه ضامن در کنار مدیون متعهد می‌شود.

بنابراین:

• مدیون همچنان مسئول است؛
• ضامن نیز در برابر طلبکار مسئولیت دارد.

مثال:

اگر علی ضامن بدهی حسن در برابر رضا شود، رضا می‌تواند برای وصول طلب خود به حسن یا علی مراجعه کند.

انواع ضمان ضمی

ضمان ضمی خود به دو نوع تقسیم می‌شود:

۱) ضمان وثیقه‌ای

مطابق ماده ۴۰۲ قانون تجارت:

ضامن زمانی حق رجوع طلبکار را دارد که ابتدا طلبکار به مدیون اصلی مراجعه کرده و در صورت عدم وصول طلب، به ضامن رجوع کند؛ مشروط بر اینکه این ترتیب بین طرفین مقرر شده باشد.

در این نوع ضمان:

• ابتدا باید به مدیون اصلی مراجعه شود؛
• در صورت عدم وصول، طلبکار حق رجوع به ضامن را دارد؛
• ذمه مدیون بری نمی‌شود.

مثال:

رضا ابتدا باید برای وصول طلب خود به حسن مراجعه کند و در صورت عدم موفقیت، به علی رجوع نماید.

۲) ضمان تضامنی

مطابق ماده ۴۰۳ قانون تجارت:

در موارد ضمانت تضامنی، طلبکار می‌تواند به مدیون و ضامن مجتمعاً رجوع کند یا پس از مراجعه به یکی، برای تمام یا باقیمانده طلب به دیگری مراجعه نماید.

در این نوع ضمان:

• ذمه مدیون بری نمی‌شود؛
• ضامن و مدیون مسئولیت تضامنی دارند؛
• طلبکار اختیار کامل در نحوه رجوع دارد.

مثال:

رضا می‌تواند همزمان یا جداگانه به حسن و علی مراجعه کند و طلب خود را از هر یک وصول نماید.